THÁNH ĐỊA CÁT TIÊN CÓ PHẢI LÀ THÁNH ĐỊA CỦA NGHI LỄ PHỒN SINH?
12/08/2013
       Nơi ấy, dãy Bù Xa Lu Xiên đã có tự ngàn đời, dòng sông Đạ Đờng vẫn miên man chảy vào thời gian và chảy qua không gian để gieo nhớ thương cho đôi bờ xa cách. Nơi ấy, cổ dân Cát Tiên từng có một cơ tầng văn hóa đủ sức hội nhập với các nền văn hóa khác, tạo nên sự hỗn dung văn hóa giữa Phù Nam, Chân Lạp và Chămpa. Chính sự hỗn dung văn hóa ấy đã làm nên sự kỳ bí và sức hấp dẫn của Thánh địa Cát Tiên, một vùng đất vốn dĩ đã đặc quánh huyền thoại về núi thiêng, về rừng già. 

     Sinh thời, giáo sư sử học Trần Quốc Vượng ở Đại học Quốc gia Hà Nội nhận định: “Thánh địa Cát Tiên có nhiều yếu tố bản địa độc đáo; đồng thời, có nhiều yếu tố bên ngoài từ phía Nam là Chân Lạp và phía Bắc là Chămpa. Giữa yếu tố hữu thể và vô thể có sự giao lưu từ nhiều phía, cả về phía núi và phía biển…”. Giáo sư Trần Quốc Vượng còn đưa ra nhận định: “Có thể hiểu người Mạ đã chiếm lĩnh phần cao nguyên Lang Biang và gần như toàn bộ trung lưu sông Đồng Nai; và trước kia, cả ở hạ lưu sông Đồng Nai với vùng Bà Rịa, Đồng Nai, Cần Giờ… Họ làm chủ cả một khoảng rừng rậm mênh mông giữa Biên Hòa và Phan Thiết. Vào khoảng cuối thế kỷ VI đầu thế kỷ VII, họ đã thành lập một nhà nước Mạ, có quan hệ lỏng lẻo với các nước Chiêm Thành và Chân Lạp. Tiểu vương quốc Mạ lấy con sông Đồng Nai làm xương sống của mình. Toàn bộ cuộc sống của vương quốc này đều xoay quanh một con sông Mẹ ấy. Có thể hình dung ra một mô hình cho tiểu vương quốc Mạ và con sông Đồng Nai: Bến cảng là vùng Cần Giờ, trung tâm hành chính là Biên Hòa, thánh địa là Cát Tiên…”.

     Tuy nhiên, giả thiết này của giáo sư Trần Quốc Vượng ngày càng không có được nhiều sự đồng thuận từ các nhà khoa học chuyên nghiên cứu về văn hóa Óc Eo, Sa Huỳnh. Giáo sư Hà Văn Tấn - nguyên Viện trưởng Viện Khảo cổ học - thì cho rằng: “Di tích Cát Tiên là điểm quan trọng để nghiên cứu sự hình thành quốc gia, nhà nước cổ đại phương Nam. Với những chứng tích và di vật từ Cát Tiên, có thể khôi phục lại được giai đoạn lịch sử không thành văn, mà Cát Tiên là một trung tâm chính trị, tôn giáo của một quốc gia cổ đại”.

Phòng trưng bày cổ vật, tranh ảnh của khu di chỉ

     Quả vậy, việc phát hiện ra Khu di chỉ khảo cổ Cát Tiên nằm bên tả ngạn sông Đạ Đờng, một tên gọi khác của thượng nguồn sông Đồng Nai, kéo dài khoảng 15 cây số từ Buôn Goh đến xã Quảng Ngãi, huyện Cát Tiên, tỉnh Lâm Đồng, có ý nghĩa học thuật rất lớn đối với giới khảo cổ. Đây là một thánh địa gồm nhiều kiến trúc đền tháp và mộ tháp, được hai cán bộ bảo tàng địa phương là Đinh Thị Nga và Hồ Thị Thanh Bình phát hiện ngẫu nhiên vào năm 1985. Đặc biệt, tại Khu di chỉ khảo cổ này, các nhà khảo cổ học đã phát hiện cặp ngẫu tượng Linga - Yoni cao lớn vào loại bậc nhất ở Đông Nam Á từ trước đến nay (Linga cao 2,10 mét, đường kính 0,7 mét, chia làm ba phần cân xứng và Yoni có cạnh dài 2,26 mét) và hơn 1.000 hiện vật khác. Qua những lần thám sát, khai quật đó, các trầm tích văn hóa xưa được đánh thức và hé lộ dần những bí mật về một vương quốc cổ. Tất nhiên, còn rất nhiều vấn đề thuộc lĩnh vực văn hóa, kiến trúc, dân tộc học… của Khu di chỉ khảo cổ Cát Tiên cần được tiếp tục quan tâm và nghiên cứu. Những câu hỏi như: Văn hóa Cát Tiên ra đời trong niên đại nào? Ai là chủ nhân thực sự của di chỉ Cát Tiên? đến nay vẫn còn là một thách thức lớn đối với các nhà nghiên cứu trong và ngoài nước. Mới đây, tiến sĩ khảo cổ học Đào Linh Côn tiết lộ: “Trước kia, nhiều nhà khảo cổ học vẫn cho rằng Thánh địa Cát Tiên là vương quốc Phù Nam. Nhưng càng ngày yếu tố Phù Nam càng bị phai mờ dần, thay vào đó, Thánh địa Cát Tiên có kiến trúc nặng về văn hóa Chămpa hơn. Bằng chứng là những hiện vật tìm thấy có nhiều yếu tố ảnh hưởng văn hóa Chăm, như: Các mảnh phù điêu có chạm khắc hình các tu sĩ đầu vấn khăn, tục táng người trong mộ chum… Đó là một trong những nét văn hóa đặc trưng của cư dân Malayo - Polynésien (Mã Lai - Đa Đảo)”. Tiến sĩ Đào Linh Côn - nguyên Giám đốc Trung tâm nghiên cứu khảo cổ học vùng Nam bộ, nay là Viện Khoa học xã hội TP. Hồ Chí Minh, người có nhiều năm gắn bó với di chỉ khảo cổ Cát Tiên - đưa ra giả thuyết: “Với những di vật khai quật được, rất có thể đây là thánh địa của người Chăm, chứ người Mạ và người S’tiêng không song hành cùng chủ nhân của mảnh đất này, mà họ xuất hiện muộn hơn khoảng từ 200 đến 300 năm. Một bằng chứng nữa là con cháu người Mạ, người S’tiêng ở đây không biết gì về khu thánh địa trước khi các nhà khảo cổ tiến hành thám sát, rồi khai quật và họ cũng không có kiến thức gì về gạch. Nhưng một câu hỏi lại được đặt ra: Sau khi hình thành nên vương quốc, người Chăm đi đâu? Có thể bị thiên tai, dịch bệnh hay chuyển đến một nơi khác? Câu hỏi vẫn bỏ ngỏ vì chưa tìm được những cứ liệu xác đáng để minh chứng cho sự kiện này, nên còn phải mất nhiều thời gian nữa để tiếp tục nghiên cứu thêm”.

     Nhưng hãy tạm thời bỏ việc truy tìm nguồn gốc, phong cách nghệ thuật, ai là chủ nhân của Thánh địa Cát Tiên sang một bên. Tôi trở lại Thánh địa Cát Tiên lần này không phải để giải mã những tâm thức cũ, dấu tích xưa trong hơi thở thẳm sâu của đại ngàn, mà để đi tìm lời giải cho câu hỏi: Thánh địa Cát Tiên có phải là thánh địa của nghi lễ phồn sinh?

     Chẳng hiểu lấy thông tin ở đâu ra mà anh bạn cùng quê gọi điện cho tôi, bảo: “Nghe đâu ở Lâm Đồng có một thánh địa của nghi lễ phồn sinh?”. Rồi anh gửi cho tôi qua thư điện tử một bài báo khá dài; trong đó, có đoạn: “Khi đến đô thị tôn giáo và khi lễ hội bắt đầu, cư dân của nền văn hóa phồn thực được phép quên tất cả những tháng ngày vất vả của quá khứ. Họ được quyền quên cả vợ chồng của chính họ. Trong các đền tháp thờ Linga - Yoni, tất cả cư dân dự lễ hội hoàn toàn khỏa thân. Họ đi vòng quanh và nhiều lần sờ và hôn lên ngẫu tượng. Họ uống nước thần chảy từ lỗ thoát hồn trên đỉnh tháp qua Linga - Yoni trong một chóe lớn. Thành kính cầu xin về sự sinh sản cho cây lúa, gia súc, gia cầm và con người. Trong những ngày lễ hội, họ hoàn toàn trở về với cội nguồn xưa, là nơi được tự do quan hệ tính giao mà không hề giấu giếm. Hàng trăm cặp khỏa thân san sát nhau, ngay dưới sân gạch bằng phẳng, rộng mênh mông nối liền giữa các đền tháp. Người đàn bà nào may mắn có thai trong dịp này thì đứa con của họ được coi là con của thần”.

Các cổ vật tìm thấy tại Khu di chỉ khảo cổ Cát Tiên

     Tôi vội ghi ra giấy rồi mang về Khu di chỉ khảo cổ Cát Tiên và bắt đầu truy vấn ông Lương Nguyên Minh - Trưởng ban quản lý Khu di chỉ khảo cổ Cát Tiên - về vấn đề: “Có hay không một thánh địa của nghi lễ phồn sinh tại Cát Tiên?” như bài báo đã nêu. Đọc xong, ông Lương Nguyên Minh chậm rãi nói: “Khu di chỉ khảo cổ Cát Tiên được phát hiện ngẫu nhiên vào năm 1985. Nhiều cuộc thám sát, khai quật đã được các nhà khoa học tiến hành trong những năm qua và đã có hai cuộc hội thảo lớn về di chỉ Cát Tiên. Song, cho đến nay, chủ nhân thực sự của Thánh địa Cát Tiên là ai vẫn đang nằm trong vòng bí mật. Còn chuyện hàng trăm cặp khỏa thân đứng san sát nhau và đang thực thi quyền năng sinh sản như bài báo nói thì tôi dám khẳng định rằng: Đó hoàn toàn là bịa đặt. Bởi Cát Tiên là nơi linh thiêng để cho các tín đồ thờ tự. Hơn nữa, đạo Bàlamôn là một tôn giáo có đẳng cấp, không phải ai cũng được vào đền tháp để hành lễ”. Ông Lương Nguyên Minh nói thêm: “Chi tiết “họ uống nước thần chảy từ lỗ thoát hồn trên đỉnh tháp qua Linga -  Yoni trong một chóe lớn cũng chưa thật chính xác, mà phải là “chảy từ lỗ thoát qua khe Yoni thì mới đúng. Xưa kia, vào mùa lễ, thầy cả - một chức sắc tôn giáo - sẽ tiến hành nghi thức tắm rửa cho bộ sinh thực khí (Linga - Yoni) bằng nước thơm. Nước từ đỉnh Linga tràn xuống Yony rồi chảy ra ngoài qua một cái khe nhỏ. Cư dân của tín ngưỡng văn hóa phồn thực dùng nước đó để uống, dội lên đầu, té vào người và cầu nguyện cho mùa màng được tươi tốt, con cái loài người ngày càng nảy nở, sinh sôi...”.

     Tiến sĩ Đào Linh Côn nói rõ hơn: “Cổ dân Cát Tiên chịu khá nhiều ảnh hưởng của văn hóa Ấn Độ. Cụ thể là tôn giáo Bàlamôn. Vì vậy, phải là dòng dõi hoàng tộc mới được phép vào hành lễ trong đền tháp. Còn dân thường không được phép. Vả lại, đây là nơi trú ngụ của các thần linh (theo quan niệm tôn giáo) và là nơi để “thầy cả”, các tín đồ thuộc hoàng tộc tiến hành những nghi lễ tôn giáo nên không thể có chuyện ô uế xảy ra ở đây được”.

     Đạo Bàlamôn là một tôn giáo đa thần, xuất hiện vào những thế kỷ đầu của thiên niên kỷ I trước Công nguyên; trong đó, vị thần có quyền lực cao nhất là thần Brahma. Đó là vị thần sáng tạo nên thế giới. Tuy vậy, có người lại cho thần Shiva - vị thần Hủy diệt và Tái tạo - mới là vị thần quan trọng nhất; có người lại cho thần Vishnu - thần Bảo vệ, thần Ánh sáng, thần bốn mùa, thần làm cho nước sông Hằng dâng lên và làm mưa tưới cho ruộng đồng tươi tốt - là vị thần cao nhất. Do vậy, đến những thế kỷ đầu Công nguyên, đạo Bàlamôn chia thành hai phái: Phái thờ thần Shiva và phái thờ thần Vishnu. Để thống nhất các phái đó, đạo Bàlamôn nêu ra quan niệm: Thần sáng tạo Brahma, thần Hủy diệt Shiva và thần Bảo vệ Vishnu tuy là ba thần nhưng vốn là một.

     Trong tôn giáo Bàlamôn, có 4 đẳng cấp: Brahmane, Kshatriya, Vaishya và Sudra. Brahmane (Bàlamôn) là đẳng cấp của những giáo sĩ. Kshatriya là đẳng cấp của các chiến sĩ. Vaishya là đẳng cấp của những người bình dân làm các nghề, như: Chăn nuôi, làm ruộng, buôn bán và một số nghề thủ công. Sudra là đẳng cấp của những người cùng khổ, vốn là con cháu của các bộ lạc bại trận, không có tư liệu sản xuất. Trong 4 đẳng cấp ấy, đẳng cấp Brahmane có địa vị cao nhất. Ngoài Brahmane, chỉ có 2 đẳng cấp Kshatriya và Vaishya mới được trở thành tín đồ của đạo Bàlamôn và cả 3 đẳng cấp trên được quan niệm là những người sinh hai lần. Còn những người thuộc đẳng cấp Sudra không được dự các buổi lễ tôn giáo và được cho là những người chỉ sinh một lần.

     Như vậy đã rõ, đây hoàn toàn là câu chuyện của những “thầy bịa”, những người dư thừa trí tưởng tưởng, nhưng lại thiếu sự cẩn trọng khoa học cần thiết. Sự phóng bút một cách vô tội vạ khi chưa có những chứng cứ xác thực của các nhà chuyên môn dẫn đến hậu quả là anh bạn tôi bị… lừa. Vẫn biết rằng cổ dân Cát Tiên theo tín ngưỡng phồn thực, thờ sinh thực khí Linga - Yoni, song không vì thế mà áp đặt cho Cát Tiên là “Thánh địa của nghi lễ phồn sinh” được. Bởi, như nhà sử học Phan Huy Lê phát biểu tại cuộc Hội thảo về Cát Tiên vào tháng 12 năm 2008: “Có lẽ còn lâu mới xác định được chủ nhân của Di tích Cát Tiên. Vấn đề này không hề đơn giản”. Mà một khi chưa xác định được ai là chủ nhân thực sự của văn hóa Cát Tiên thì không nên võ đoán để rồi áp đặt này nọ. 

Trịnh Chu

Video
Thời tiết
32oC
Nhiều mây, không mưa
Độ ẩm 64%
Gió đông đông nam
tốc độ: 3 m/s
31oC
Nhiều mây, không mưa
Độ ẩm 85%
Gió đông bắc
tốc độ: 1 m/s
32oC
Nhiều mây, không mưa
Độ ẩm 68%
Gió đông đông bắc
tốc độ: 2 m/s
28oC
Mây thay đổi, trời nắng
Độ ẩm 74%
Gió tây nam
tốc độ: 3 m/s
26oC
Nhiều mây, không mưa
Độ ẩm 81%
Lặng gió
30oC
Nhiều mây, không mưa
Độ ẩm 78%
Gió nam đông nam
tốc độ: 3 m/s
31oC
Nhiều mây, không mưa
Độ ẩm 78%
Gió bắc
tốc độ: 2 m/s
38oC
Nhiều mây, không mưa
Độ ẩm 47%
Gió nam tây nam
tốc độ: 3 m/s
Nguồn: www.nchmf.gov.vn
USD 21,405.00
THB 664.79
SGD 16,399.92
SEK 2,816.64
SAR 5,876.46
RUB 390.58
NOK 2,939.30
MYR 6,194.00
KWD 74,360.88
KRW 21.62
JPY 180.09
INR 346.31
HKD 2,776.09
GBP 33,642.88
EUR 26,397.48
DKK 3,588.44
CHF 21,970.14
CAD 18,588.95
AUD 17,545.34
Nguồn: vietcombank.com.vn
 Vàng SJC Mua Bán
Hồ Chí Minh 35.120 35.270
Hà Nội 35.120 35.290
Đà Nẵng 35.120 35.290
Nha Trang 35.110 35.290
Cà Mau 35.120 35.290
Buôn Ma Thuột 35.110 35.290
Bình Phước 35.090 35.300
Huế 35.120 35.290
Nguồn: sjc.com.vn
1 thay 4b thay5b
Tổng lượt truy cập
Số người đang truy cập:
6
Truy cập trong ngày:
1176
Tổng lượt truy cập
1122361